جدیدترین مطالب سلامت، تغذیه سالم، تناسب اندام و زیبایی را در صفحه اینستاگرام مجله گزنه دنبال کنید

عوارض مصرف زیاد قرص آهن برای بدن

آهن یک ماده معدنی ضروری در رژیم غذایی است که نقش مهمی در انتقال اکسیژن به بدن داشته و کمبود آن سلامت بدن را به خطر می اندازد. خیلی از افراد عادت به مصرف مکمل و قرص آهن، بدون تجویز پزشک دارند. اما باید بدانیم که زیاده روی در مصرف آهن عوارض خطرناکی برای سلامت بدن دارد که در ادامه این مقاله از مجله گزنه مطرح خواهیم کرد. با ما در ادامه همراه باشید.

آهن چیست؟

آهن یک ماده معدنی ضروری در رژیم غذایی است که بیشتر توسط گلبول های قرمز خون استفاده می شود. آهن یک قسمت مهم از هموگلوبین است، پروتئینی که در گلبول های قرمز خون یافت می شود. هموگلوبین مسئول رساندن اکسیژن به تمام سلول های بدن است.

آهن غذایی در دو نوع وجود دارد:

آهن Heme: این نوع آهن فقط در غذاهای حیوانی و بیشتر در گوشت قرمز یافت می شود. برخلاف آهن غیر هم به راحتی هم جذب می شود.

آهن غیر هِم: بیشتر آهن رژیم غذایی به شکل غیر هم است. هم در حیوانات و هم در گیاهان یافت می شود. جذب آن می تواند با اسیدهای آلی، مانند ویتامین C افزایش یابد، اما توسط ترکیبات گیاهی مانند فیتات کاهش می یابد.

افرادی که در رژیم غذایی خود آهن هم کم دریافت می کنند در معرض خطر کمبود آهن هستند.

بسیاری از افراد به ویژه خانم ها دچار فقر آهن هستند. در حقیقت، کمبود آهن رایج ترین کمبود مواد معدنی در جهان است. قبلا در مقاله ای جداگانه درباره کم خونی فقر آهن صحبت کردیم که می توانید از طریق لینک زیر مطالعه کنید:

کم خونی فقر آهن : علل، نشانه ها و راههای پیشگیری و درمان

تنظیم آهن بدن

در بدن هورمونی به نام هپسیدین وجود دارد که مسئول حفظ تعادل ذخایر آهن بوده و عملکرد اصلی آن سرکوب جذب آهن است. در واقع بدن با تنظیم میزان جذب آهن از دستگاه گوارش، سطح آهن را تنظیم می کند.

اساساً، نحوه کارکرد آن به این صورت است:

  • ذخیره آهن بالا -> سطح هپسیدین افزایش می یابد -> جذب آهن کاهش می یابد.
  • ذخیره آهن کم -> سطح هپسیدین کاهش می یابد -> جذب آهن افزایش می یابد.

√ بیشتر اوقات، این سیستم کاملاً خوب کار می کند. با این حال، چند اختلال که تولید هپسیدین را سرکوب می کنند می توانند منجر به اضافه بار آهن شوند.

از طرف دیگر، شرایطی که باعث تحریک تشکیل هپسیدین می شود، می تواند باعث کمبود آهن شود.

تعادل آهن نیز تحت تأثیر میزان آهن در رژیم غذایی ماست.

با گذشت زمان، رژیم های غذایی کم آهن ممکن است باعث کمبود شوند. به همین ترتیب، مصرف بیش از حد مکمل های آهن ممکن است باعث مسمومیت شدید آهن شوند و عوارض مصرف آهن زیاد را ایجاد کنند.

مسمومیت ناشی از مصرف آهن

مسمومیت ناشی از آهن زیاد می‌تواند ناگهانی و هم می‌تواند به صورت تدریجی رخ دهد.

بسیاری از مشکلات جدی مرتبط با سلامت، از مصرف تصادفی بیش از حد آهن همانند مصرف بیش از حد مکمل‌ها برای مدت طولانی یا اختلال مزمن جذب حداکثری آهن است.

در شرایط معمول، مقدار اندکی آهن در شریان‌های حیاتی به گردش در می‌آیند.

سلامت آن منوط به پروتئین‌هایی از قبیل ترانسفرین است که مانع از آسیب‌رسانی آهن به دیگر بافت‌ها می‌گردد.

با این وجود، مسمومیت ناشی از آهن می‌تواند سطح آهن آزاد را در بدن به طرز قابل توجهی افزایش دهد.

آهن آزاد از خواص اکسیداسیونی برخوردار است، نقطه‌ی مقابل خاصیت آنتی‌اکسیدانی، و می‌تواند منجر به آسیب سلولی گردد.

این امر می‌تواند چندین عامل داشته باشد.

از جمله:

مسمومیت ناشی از آهن

مسمومیت هنگامی اتفاق می‌افتد که افراد، به ویژه کودکان، بیش از حد مکمل آهن مصرف نمایند.

هموکروماتوز(تجمع غیر طبیعی آهن) ارثی

یک اختلال ژنتیک که با جذب مفرط آهن از غذاها بروز می‌کند.

تجمع افراطی آهن در نژاد سیاه (افریقایی)

یک رژیم غذایی مملو از آهن ناشی از مصرف غذاها و نوشیدنی‌های سرشار از آهن. این امر برای اولین در افریقا که آبجوهای دست‌ساز و خانگی در بشکه‌های فلزی نگه‌داری می‌شد، مشاهده شد.

مسمومیت ناشی از آهن دقیقا هنگامی پدید می‌آید که افراد در مصرف مکمل‌های آهن افراط نمایند. میزان ۱۰ تا ۲۰ میلی‌گرم می‌تواند علائم معکوسی را بروز دهد، حال آنکه مصرف بیش از ۴۰ میلی‌گرم در روز آسیب‌هایی را پدید می‌آورد که مستلزم مراقبت‌های پزشکی است.

بدین ترتیب مصرف بیش از حد مکمل‌های آهن منجر به مشکلات حادی می‌گردد. از اینکه طبق دستورالعمل درج شده بر روی مکمل آهن پیروی می‌کنید، اطمینان حاصل نمائید و هیچ‌گاه بیش از آنچه پزشکتان تجویز کرده مصرف نکنید.

علائم اولیه‌ی مسمومیت ناشی از آهن شامل دل‌درد، تهوع و استفراغ می‌شود.

به طور کلی، انباشته شدن حجم زیادی آهن در اندام‌های داخلی به صورت بالقوه منجر به آسیب‌های مرگباری از جمله به مغز و کبد وارد می‌سازد.

علائم مصرف بیش از حد مکمل‌ها در طی زمان، شباهت بسیاری به علائم تجمع آهن در بدن دارد که در زیر به تفصیل به آن پرداخته می‌شود.

تجمع آهن در بدن

تجمع آهن به شکل‌گیری تدریجی آهن فراوان در بدن اطلاق می‌شود. این امر ناشی از اختلال در سیستم تنظیم سطح آهن درحد طبیعی رخ می‌دهد.

تجمع آهن در بدن اغلب افراد چندان نگران‌کننده نیست. اما برای افرادی که به طور ژنتیک مستعد جذب آهن فراوان از دستگاه گوارش خود هستند، می‌توانند نگران‌کننده باشد.

شایع‌ترین اختلال تجمع آهن، هموکروماتوز ارثی است که منجر به شکل‌گیری آهن در بافت‌ها و اندام‌های بدن می‌گردد.

چنانچه هموکروماتوز بدون درمان رها شود، به مرور زمان خطر ابتلا به آرتروز، سرطان، نارسایی کبدی، دیابت و بیماری‌های قلبی را افزایش می‌دهد.

خلاص شدن از این آهن اضافی برای بدن چندان آسان نیست. موثرترین روش برای رهایی از از تجمع آهن، از دست دادن خون است.

بنابراین، احتمال اینکه زنان پس از بلوغ و پیش از یائسگی، مشکلات ناشی از تجمع آهن را تجربه نمائید بسیار کم است. علاوه بر این، کمترین خطر متوجه افرادیست که به طور مرتب خون خود را اهدا می‌کنند.

چنانچه خود را مستعد تجمع آهن می‌دانید، خطر بروز هرگونه مشکل را با موارد زیر به حداقل برسانید:

  • کاهش مصرف غذاهای سرشار از آهن از قبیل گوشت قرمز.
  • اهدای خون به طور منظم.
  • پرهیز از مصرف ویتامین C همراه با غذاهای سرشار آهن.

با این وجود، چنانچه علائم تشخیص تجمع آهن در شما وجود ندارد، اساسا کاهش مصرف و جذب آهن توصیه نمی‌شود.

آهن و خطر ابتلا به سرطان

تردیدی وجود ندارد که تجمع آهن می‌تواند منجر به بروز سرطان، هم در انسان و هم در حیوانات، گردد.

از ظواهر امر پیداست که اهدای خون و از دست دادن خون این خطر را کاهش می‌دهد.

مطالعات مشاهده‌ایی حاکی از آن است که جذب بیش از حد آهن خون‌رنگزا خطر ابتلا به سرطان روده‌ی بزرگ را افزایش می‌دهد.

آزمایشات بالینی دال بر آن است که آهن خون‌رنگزای مکمل‌ها و گوشت قرمز شکل‌گیری ترکیبات سرطان‌زا موسوم به ان-نیتروسیل را در سیستم گوارشی افزایش می‌دهند.

ارتباط بین گوشت قرمز و ابتلا به سرطان از موضوعاتیست که نقل محافل علمی به شمار می‌رود. گرچه برخی از مکانیزم‌ها در توجیه این ارتباط محتمل به نظر می‌رسد، اما اغلب شواهد بر اساس مطالعات مشاهده‌ایی ارائه می‌گردد.

آهن و خطر ابتلا به عفونت

به نظر می‌رسد هم تجمع افراطی آهن در بدن و هم کمبود آن افراد را بیش از حد مستعد ابتلا به بیماری‌های عفونی می‌نماید.

علت آن در دو مورد خلاصه می‌گردد:

  1. سبستم ایمنی بدن از آهن کمک می‌گیرد تا باکتری‌های مضر را نابود سازد، بنابراین بدن مقداری آهن برای مبارزه با عفونت‌ها نیاز دارد.
  2. افزایش سطح آهن آزاد منجر به تحریک باکتری‌ها و ویروس‌ها برای رشد می‌گردد، بنابراین آهن بیش از حد می‌تواند نتایج معکوسی در بر داشته باشد و خطر ابتلا به عفونت را افزایش دهد.

چندین مطالعه در این زمینه حاکی از آن است که مکمل‌های آهن تکرر و شدت عفونت را افزایش می‌دهد، حال آنکه برخی مطالعات ادعا می‌کنند ارتباطی بین آنها وجود ندارد.

افرادی که از هموکروماتوز ارثی رنج می‌برند، بیش از دیگران در خطر ابتلا به عفونت قرار دارند.

پیش از مصرف هرگونه مکمل آهن از سوی افرادی که در خطر ابتلا به عفونت قرار دارند، تمام جوانب امر باید مد نظر گرفته شود و باید به تمام موارد خطرآفرین توجه گردد.

همچنین بخوانید: بهترین زمان مصرف ویتامین ها و مکمل های غذایی

آهن و غذاهای سالم

طبق دستورالعمل رژیم غذایی امریکا مصوب سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۰، نیازهای تغذیه ای عمدتا باید از طریق موادغذایی برطرف شود تا موجب بالا رفتن آهن خون نشود.

غذاهایی که حاوی موادمغذی اعم از ویتامین ها و عناصر ضروری، فیبر و سایر مواد طبیعی هستند، اثرات مطلوبی بر سلامت بدن دارند.

در برخی موارد، غذاهای غنی شده و مکمل های غذایی در تامین یک یا چند ماده مغذی می تواند مفید باشد در غیر این صورت، این موادغذایی باید به مقادیر کمتر از حد مجاز مصرف شوند.

برای استفاده ایمن و مؤثر مکمل‌ها و قرص های آهن :

اگر این مکمل غذایی تجویز شد، طبق دستورالعملی که پزشک توصیه می‌کند، آن را مصرف کنید.

چنانچه خوددرمانی می‌کنید، طبق دستورالعمل نوشته‌شده بر روی بسته تولیدکننده عمل کنید و اگر فکر می‌کنید بعد از مصرف آهن به مدت یک یا دو ماه نیاز به آهن دارید، با پزشک خود مشورت کنید.

اگر فکر می‌کنید شما یا هر کس دیگری مکمل و قرص آهن به مقدار زیاد مصرف کرده‌اید:

  1. با پزشک، مرکز کنترل سم و یا نزدیک‌ترین اورژانس تماس بگیرید.
  2. هر دستورالعملی که به شما داده می‌شود را رعایت کنید.
  3. بدون تأخیر به اتاق اورژانس بروید.
  4. ظرف آهن را همراه خود ببرید.

√ علائم اولیه از مصرف بیش‌ازحد آهن ممکن است تا ۶۰ دقیقه یا بیشتر ظاهر نشود. درحالی‌که منتظر نشانه‌ها هستید، به اورژانس مراجعه کنید.

بهترین زمان مصرف قرص آهن

بهترین زمان مصرف قرص آهن معده خالی است بنابراین اول صبح و به‌صورت ناشتا و یا آخر شب زمان مناسبی است.

جذب آهن با آب یا آب‌میوه (بزرگ‌سالان: یک لیوان پر یا ۸ اونس، کودکان: ½ لیوان یا ۴ اونس)، حدود ۱ ساعت قبل یا ۲ ساعت بعد از غذا، با معده خالی بهتر انجام می‌شود.

بااین‌حال، برای کاهش احتمال ناراحتی معده، قرص آهن ممکن است با غذا یا بلافاصله بعد از غذا مصرف شود.

کلام آخر

به طور خلاصه، زیاده روی در مصرف مکمل و قرص آهن می‌تواند خطرآفرین باشد.

با این وجود، جز در مواردی که اختلال تجمع آهن وجود دارد، اساسا نیازی نیست نگران جذب آهن فراوان از رژیم غذایی خود باشید.

مصرف مکمل‌های آهن نیز داستان دیگری دارد. برای افرادی که از کمبود آهن رنج می‌برند، مفید است اما برای افرادی که کمبود آهن ندارد می‌تواند مضر باشد.

مکمل‌های آهن به هیچ وجه نباید خودسرانه و بدون توصیه‌‌ی پزشک مصرف شوند.

همچنین بخوانید: مقایسه گوشت و سویا / کدام بهتر است؟

به اشتراک بگذارید : 

محتوای مقالات سلامتی و درمان بیماری ها صرفا برای افزایش اطلاعات عمومی شما بوده و به منزله تجویز پزشکی نیست.

*کپی برداری بدون ذکر نام و لینک فعال به مجله گزنه مجاز نیست.

نظرات

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

پربازدیدترین مقالات